Giáo án Ngữ văn 12 - Tiết 72: Chiếc thuyền ngoài xa (Tiết 1)

Nội dung tài liệu: Giáo án Ngữ văn 12 - Tiết 72: Chiếc thuyền ngoài xa (Tiết 1)

1. Ngày dạy: 23/04/2020 Ngày dạy : 28/04/2020 Tiết 72 CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA (Trích) Nguyễn Minh Châu I. Mục tiêu cần đạt: 1. Kiến thức: - Cảm nhận được những chiêm nghiệm sâu sắc của nhà văn về cuộc đời và nghệ thuật: Mỗi người trên cõi đời, nhất là người nghệ sĩ, không nên nhìn đời và nhìn người một cách đơn giản, trái lại, cần phải nhìn nhận cuộc sống và con người một cách sâu sắc, nhiều chiều. Nghệ thuật chân chính luôn gắn với cuộc đời và vì cuộc đời. - Phân tích được nét đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm: tình huống truyện đọc đáo mang ý nghĩa khám phá, phát hiện về đời sống; chọn được điểm nhìn nghệ thuật sắc sảo, đa chiều; ngôn ngữ nhân vật linh hoạt, sáng tạo. 2. Kỹ năng: - Kĩ năng đọc hiểu văn bản văn xuôi theo thể loại truyện ngắn; biết vận dụng kiến thức để làm bài văn về văn bản. - Kĩ năng thực hành đọc hiểu văn bản có nội dung liên quan đến bản sắc văn hóa; biết nhận ra các văn bản khác viết về bản sắc văn hóa. - Kĩ năng tự nhận thức về vẻ đẹp của quê hương đất nước; kĩ năng tư duy sáng tạo: phân tích, bình luận về nhân vật, giá trị của tác phẩm và về nghệ thuật truyện. 3. Thái độ: - Biết nhìn nhận, đánh giá cuộc đời, con người một cách toàn diện và có chiều sâu. - Cảm thông với nỗi bất hạnh, ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ thời hậu chiến, lên án nạn bạo hành gia đình. 4. Định hướng phát triển năng lực: - Năng lực thu thập thông tin liên quan đến truyện ngắn hiện đại Việt Nam. - Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm truyện ngắn hiện đại Việt Nam. - Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về truyện ngắn hiện đại Việt Nam. - Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về giá trị tư tưởng và nghệ thuật truyện của Nguyễn Minh Châu; - Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm của truyện hiện hiện đại VN trước và sau 1975; - Năng lực tạo lập văn bản nghị luận văn học. II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh : 1. Chuẩn bị của GV: - Thiết bị dạy học: SGK, SGV Ngữ văn 12 (tập 2); Tài liệu chuẩn kiến thức – kĩ năng Ngữ văn 12; Bài soạn; Bài giảng Powerpoit. - Tư liệu tham khảo: Nguyễn Minh Châu tác giả - tác phẩm 2. Chuẩn bị của HS: - Đọc Tiểu dẫn và tóm lược những ý chính về tác giả và tác phẩm. - Xem lại bài Khái quát Văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến cuối thế kỷ XX (mục II). - Đọc tác phẩm, tóm tắt truyện và hệ thống hóa nhân vật. Xem lại những tri thức lý luận về thể loại truyện. Xác định kết cấu của tác phẩm. Phân tích tác phẩm theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài. III. Tiến trình giờ dạy: 1. Kiểm tra bài cũ: (kiểm tra kết hợp trong phần khởi động) 2. Bài mới: a. Hoạt động 1: Khởi động ( 5 phút)
2. 1. Em có điều gì băn khoăn sau khi đọc xong “Chiếc thuyền ngoài xa”? 2. HS trả lời câu hỏi TN Câu 1: Cảm hứng chủ đạo của văn học giai đoạn 1945 – 1975 là gì? A. Cảm hứng lãng mạn và cảm hứng yêu nước. B. Cảm hứng sử thi và cảm hứng yêu nước. C. Cảm hứng sử thi và cảm hứng lãng mạn. D. Cảm hứng sử thi và cảm hứng nhân đạo Câu 2: Đặc điểm chung của giai đoạn văn học 1945 – 1975 là gì? A. Một nền văn học nổi bật với lí tưởng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội. B. Một nền văn học mang tính nhân dân sâu sắc. C. Một nền văn học có nhiều thành tựu về sự phát triển các thể loại và phong cách tác giả. D. Cả A, B và C đều đúng. Câu 3: Phương án nào nêu không đúng sự đổi mới trong quan niệm về con người của VHVN giai đoạn từ năm 1975 đến hết thế kỉ XX? A. Con người được khám phá, thể hiện ở phương diện cá nhân và trong các mối quan hệ đời thường. B. Đời sống nội tâm vô cùng phong phú và phức tạp của con người được các nhà văn khám phá, thể hiện. C. Con người được miêu tả trong mối quan hệ cộng đồng, gắn liền số phận cá nhân và vận mệnh chung của đất nước D. Con người không chỉ được khắc họa ở phương diện com người xã hội mà còn được thể hiện ở khía cạnh con người tự nhiên Câu 4: Quan niệm về độc giả của văn học Việt Nam giai đoạn từ năm 1975 đến hết thế kỉ XX có gì mới? A. Độc giả là những đối tượng để tuyên truyền, giác ngộ B. Độc giả là người mua hàng, nhà văn là người bán hàng C. Độc giả là những người bạn để giao lưu, dối thoại một cách bình đẳng D. Độc giả là người hoàn toàn quyết định số phận của nhà văn Câu 5: Cái mới của văn học giai đoạn từ năm 1975 đến hết thế kỉ XX là: Tính chất hướng nội, quan tâm nhiều hơn tới số phận cá nhân trong hoàn cảnh phức tạp đời thường; vận động theo khuynh hướng dân chủ hóa, mang tính nhân bản nhân văn sâu sắc. Đúng hay sai? b. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức. Hoạt động của GV và HS Nội dung chính 1. Hướng dẫn HS tìm hiểu chung I. Tìm hiểu chung HS chuẩn bị bài ở nhà 1. Tác giả: Làm việc cá nhân, trả lời câu hỏi - Cây bút tiêu biểu của văn xuôi Việt Nam hiện đại ở cả - Giới thiệu vài nét về tác giả Nguyễn hai giai đoạn sáng tác, trước và sau 1975 Minh Châu? - Là một trong những nhà văn mở đường tinh anh và tài - Đặc điểm sáng tác của Nguyễn Minh năng nhất của văn học Việt Nam thời kì đổi mới Châu, trước và sau 1975 có gì thay đổi? - Đặc điểm sáng tác: • Người đi suốt cuộc chiến để + Trước 1975 ngòi bút sử thi có thiên hướng trữ tình thắp lửa sử thi cho dân tộc giữa thời lãng mạn đại máu lửa + Sau 1975 cảm hứng đời tư thế sự, triết lí • Người gieo phù sa cho những nhân sinh mảnh đất cằn 2. Tác phẩm: • Người ở giữa cuộc đời để - Viết năm 1983, là một trong những sáng tác tiêu biểu yêu thương và triết lý phủ kín trang văn của văn học Việt Nam giai đoạn 1975 đến cuối thế kỉ - Tác phẩm được sáng tác trong hoàn XX.
3. cảnh như thế nào? - Ra đời trong hoàn cảnh cuộc kháng chiến chống Mĩ - Vận dụng kiến thức lịch sử Việt Nam từ cứu nước đã kết thúc, đất nước thống nhất trong nền sau năm 1975 - thời hậu chiến, căn cứ độc lập, hòa bình, cuộc sống với “muôn mặt đời vào tình hình xã hội, em hãy giải thích thường” đã trở lại sau chiến tranh. Nhiều vấn đề của tác động của lịch sử lúc bấy giờ đến đời sống văn hóa nhân sinh mà trước đây do hoàn cảnh sáng tác của văn học các tác giả nói chiến tranh chưa được chú ý, nay được đặt ra. Nhiều chung, của Nguyễn Minh Châu nói quan niệm đạo đức phải được nhìn nhận lại trong tình riêng? hình mới, nhiều yếu tố mới nảy sinh nhất là khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới Tác phẩm nằm trong xu hướng nghệ thuật chung của văn học thời kì đổi mới: hướng nội, khai thác sâu sắc số phận cá nhân và thân phận con người đời thường. - Nhìn sơ đồ, tóm tắt ngắn gọn văn bản? (C1) 2. Hướng dẫn đọc hiểu văn bản II. Đọc hiểu văn bản HS đọc văn bản trang 70, 71 1. Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng HS thảo luận nhóm lớn trước cảnh bình minh trên biển Thời gian 7p a. Phát hiện thứ nhất – Chiếc thuyền ngoài xa - Bức Nhóm1, 2: tranh thiên nhiên hoàn mĩ Phát hiện thứ nhất của người nghệ sĩ - Màu sắc: sương mù trắng như sữa pha đôi chút màu nhiếp ảnh là phát hiện đầy thơ mộng. Vẻ hồng hồng. đẹp đó được miêu tả như thế nào? Anh - Hình ảnh: chiếc thuyền lưới vó, vài bóng người lớn đã cảm nhận như thế nào về vẻ đẹp của lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc. chiếc thuyền ngoài xa trên biển sớm mù - Đường nét ánh sáng hài hoà và đẹp. sương? => Một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ, Một cảnh đắt trời cho, một bức họa diệu kỳ, sản phẩm quý hiếm của hóa công. - Xúc cảm của người nghệ sĩ: + Bối rối + Trái tim bóp thắt + Tâm hồn trong ngần + Hạnh phúc ngập tràn -> choáng ngợp, xúc động -> phát hiện cái đẹp có khả năng thanh lọc tâm hồn; bản thân cái đẹp là đạo đức => Phùng là một nghệ sĩ yêu cái đẹp, có tâm huyết với nghề cầm máy Nhóm 3, 4: b. Phát hiện thứ hai: Chiếc thuyền vào bờ - Bức tranh
4. Phát hiện thứ hai của người nghệ sĩ cuộc sống đầy bất ngờ và nghịch lí. nhiếp ảnh mang đầy nghịch lí. Phùng đã chứng kiến và có thái độ như thế nào trước những gì diễn ra ở gia đình thuyền chài? HS trình bày, bổ sung GV chuẩn xác kiến thức bằng các slide Giả sử, có ai đó muốn can thiệp vào tác phẩm của nhà văn bằng cách đảo vị trí hai phát hiện này, tức là để cho người nghệ sĩ chứng kiến bi kịch của gia đình hàng chài hôm trước rồi sáng hôm sau mới phát hiện ra vẻ đẹp của cảnh biển mờ sương. Theo anh/chị điều đó có được không? Vì sao? Qua hai phát hiện của nghệ sĩ Chứng kiến những cảnh tượng đó, nghệ sĩ Phùng “kinh Phùng, Nguyễn Minh Châu muốn người ngạc đến mức, trong mấy phút đầu, cứ đứng há hốc đọc nhận thức điều gì về cuộc đời ? mồm ra mà nhìn”. Phùng không thể ngờ rằng đằng sau HS thảo luận cặp đôi cái vẻ đẹp diệu kỳ của tạo hóa lại là bi kịch của cuộc đời, là cái ác, cái xấu. => ý tưởng nghệ thuật của nhà văn : Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều mà chứa đựng nhiều nghịch lý. Giữa hình thức bên ngoài với nội dung bên trong không phải bao giờ cũng thống nhất. Đừng vội đánh giá con người, sự vật ở dáng vẻ bên ngoài, phải phát hiện ra bản chất thực sau vẻ ngoài đẹp đẽ của hiện tượng. c. Hoạt động 3: Thực hành. * Mục tiêu, phương pháp/Kĩ thuật dạy học - Mục tiêu: Củng cố kiến thức, thực hành áp dụng kiến thức vừa học. - Phương pháp/kĩ thuật : thảo luận nhóm * Hình thức tổ chức hoạt động: Giả sử, có ai đó muốn can thiệp vào tác phẩm của nhà văn bằng cách đảo vị trí hai phát hiện này, tức là để cho người nghệ sĩ chứng kiến bi kịch của gia đình hàng chài hôm trước rồi sáng hôm sau mới phát hiện ra vẻ đẹp của cảnh biển mờ sương. Theo anh/chị điều đó có được không? Vì sao? - HS thảo luận nhóm nhỏ (2 HS/nhóm), trình bày.
5. - GV chuẩn xác: Không thể đảo như thế vì nhà văn đã có dụng ý khi để cảnh tượng trời cho hiện ra trước như là vỏ bọc bên ngoài hòng che giấu bên trong bản chất thực của đời sống. Qua đó, nhà văn khẳng định: đừng nhầm lẫn hiện tượng với bản chất; giữa hình thức bên ngoài với nội dung bên trong không phải bao giờ cũng thống nhất. Đừng vội đánh giá con người, sự vật ở dáng vẻ bên ngoài, phải phát hiện ra bản chất thực sau vẻ ngoài đẹp đẽ của hiện tượng d. Hoạt động 4: Vận dụng, mở rộng * Mục tiêu/Phương pháp/Kĩ thuật dạy học - Mục tiêu: Đạt những yêu cầu về kĩ năng đọc hiểu văn bản, nắm được nội dung của bài, có sự vận dụng và mở rộng kiến thức - Phương pháp/kĩ thuật: Đọc sáng tạo, kĩ năng trình bày, năng lực tự học. * Hình thức tổ chức hoạt động: Trong phần Tiểu dẫn của bài học, tác giả SGK giới thiệu : “Truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa kể lại chuyến đi thực tế của một nghệ sĩ nhiếp ảnh và những chiêm nghiệm sâu sắc của anh về nghệ thuật và cuộc đời”. Qua bài học, anh (chị) đã hiểu được điều đó như thế nào? Nghệ thuật chân chính phải luôn luôn gắn với cuộc đời và vì cuộc đời. Không thể nhìn đời một cách giản đơn, cần phải nhìn nhận cuộc sống và con người một cách đa diện, nhiều chiều. 3. Hướng dẫn học sinh học bài ở nhà: - Ghi nhớ nội dung bài học bằng Graph hoặc Bản đồ tư duy. - Chuẩn bị bài tiếp tiết thứ 2: + Câu chuyện của người đàn bà hàng chài ở tòa án huyện? + Tấm ảnh được chọn trong “bộ lịch năm ấy”? + Điểm đổi mới của tác phẩm (đề tài, bút pháp, cái nhìn nghệ thuật về con người ) PHÊ DUYỆT TTCM, BGH