Ôn tập TN THPT môn Ngữ văn - Chuyên đề: Cách làm câu hỏi 3, 4 (Thông hiểu, vận dụng thấp)

Nội dung tài liệu: Ôn tập TN THPT môn Ngữ văn - Chuyên đề: Cách làm câu hỏi 3, 4 (Thông hiểu, vận dụng thấp)

1. CHUYÊN ĐỀ 1 CÁCH LÀM CÂU HỎI 3,4 ( THÔNG HIỂU, VẬN DỤNG THẤP ) CHO 3 ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH GV thực hiện: Đơn vị công tác: THPT Hoàng Quốc Việt A. Mục tiêu của chuyên đề - Khảo sát các dạng câu hỏi 3, 4 (thông hiểu, vận dụng thấp) trong đề thi tốt nghiệp THPT - Đánh giá về yêu cầu của câu hỏi - Định hướng cách làm, nội dung cần đảm bảo với 3 đối tượng học sinh (trung bình, khá, giỏi) - Đưa ra một vài ví dụ minh hoạ B. Nội dung chuyên đề I. Khảo sát các các dạng câu hỏi thông hiểu, vận dụng thấp trong đề thi tham khảo, đề minh hoạ, đề thi tốt nghiệp THPT quốc gia trong những năm gần đây của Bộ Giáo dục và Đào tạo Các đề minh họa của Bộ đều sử dụng văn bản ngoài chương trình sách giáo khoa nhưng lại đề cập đến vấn đề vô cùng gần gũi, thiết thực và mang tính giáo dục cao – vấn đề nghị lưc, niềm tin, niềm đam mê, khám phá bản thân MỨC ĐỘ - DẠNG CÂU HỎI - ĐIỂM Thông hiểu - - Nêu nội dung chính/ý nghĩa của - Từ 2018-2020: 0.75 điểm - Chỉ ra và nêu tác dụng của (các) biện pháp tu - Từ 2021-2022: 1.0 điểm từ có trong - Anh/ chị hiểu như thế nào về ? - - Tại sao tác giả cho rằng Vận dụng - Rút ra bài học, thông điệp ý nghĩa - Từ 2018-2020: 1.0 điểm - Đồng tình/ phản đối ý kiến - Từ 2021-2022: 0.5 điểm II. Định hướng cách làm bài đối với từng dạng câu ở các đối tượng HS khác nhau 1, Dạng: chỉ ra và nêu tác dụng của (các) biện pháp tu từ (1 điểm) - HS nắm được khái niệm, phân loại, tác dụng của các biện pháp tu từ, nhận xét được về thái độ, tình cảm của tác giả khi sử dụng chúng. - Cách làm bài và cách tính điểm thông thường + Gọi được tên của BPTT (0.25 điểm) + Chỉ ra những từ ngữ, hình ảnh, câu văn có chứa BPTT (0.25 điểm) + Nêu được hiệu quả / tác dụng về mặt nội dung : BPTT có tác dụng nhấn mạnh (đặc điểm/ tính chất/ đặc trưng/ khía cạnh nào của các từ ngữ, hình ảnh có chứa BPTT), từ đó thể hiện (tư tưởng/ quan điểm/ suy nghĩ/ ý đồ/ thái độ của tác giả) (0.25 điểm) 1
2. + Nêu được hiệu quả/ tác dụng về mặt nghệ thuật: Tùy thuộc vào từng BPTT mà tạo nên những hiệu quả khác nhau, (0.25 điểm) - Yêu cầu: + Với HS đạt điểm dưới 5 (Từ đây gọi là Mức độ 1): Gọi được tên của BPTT, chỉ ra được đúng những từ ngữ, hình ảnh có chứa BPTT + Với HS đạt điểm từ 5-7 (Từ đây gọi là Mức độ 2): Gọi được tên của BPTT, chỉ ra được những từ ngữ, hình ảnh có chứa BPTT, nêu chính xác tác dụng nghệ thuật. + Với HS đạt điểm trên 8 (Từ đây gọi là Mức độ 3): Gọi được tên của BPTT, chỉ ra được những từ ngữ, hình ảnh có chứa BPTT, nêu chính xác tác dụng nghệ thuật, có sự cảm nhận, đánh giá tinh tế về nội dung và thái độ của tác giả VD: Chỉ ra và nêu hiệu quả của 01 biện pháp tu từ được sử dụng trong những dòng sau: Khi bắt đầu bằng dối gian sẽ kết thúc bằng hối tiếc. Khi bắt đầu bằng chân thành sẽ kết thúc bằng bình yên. Gợi ý trả lời và yêu cầu với từng mức độ: MỨC ĐỘ 1 MỨC ĐỘ 2 MỨC ĐỘ 3 - Chỉ ra 01 - Chỉ ra 01 BPTT: - Chỉ ra 01 BPTT: BPTT: + Gọi tên: Điệp cấu trúc + Gọi tên: Điệp cấu trúc (0,25đ) + Gọi tên: Điệp (0,25đ) + Từ ngữ, hình ảnh có chứa BPTT: Khi bắt cấu trúc (0,25đ) + Từ ngữ, hình ảnh có chứa đầu bằng sẽ kết thúc bằng (0,25 đ) + Từ ngữ, hình BPTT: Khi bắt đầu bằng - Hiệu quả: ảnh có chứa sẽ kết thúc bằng (0,25 đ) + Về NT: Phép điệp cấu trúc tạo âm hưởng BPTT: Khi bắt - Hiệu quả: nhịp nhàng, hài hòa, cân đối (0,25 đ) đầu bằng sẽ + Về NT: Phép điệp cấu trúc + Về ND: nhấn mạnh vào mối quan hệ bắt kết thúc bằng tạo âm hưởng nhịp nhàng, hài đầu - kết thúc, nguyên nhân - kết quả, vốn (0,25 đ) hòa, cân đối. là quy luật của cuộc sống,thể hiện tầm quan + Về ND: nhấn mạnh vào mối trọng của sự chân thành, từ đó nhắn nhủ quan hệ bắt đầu - kết thúc mỗi người nên lựa chọn lối sống đúng đắn, -> đạt 0,25đ tích cực (0,25 đ) 2, Dạng: Nêu nội dung chính / ý nghĩa của . VD: 3, Dạng: Anh/chị hiểu như thế nào về 4, Dạng: Theo anh/chị, vì sao tác giả cho rằng 5, Dạng: Thông điệp có ý nghĩa . VD: Thông điệp nào của văn bản có ý nghĩa nhất đối với anh/chị? Vì sao? Lời nói chân thành như mưa, về làm xanh lại đỉnh núi khô, đánh thức trong núi mùa hoa dại.Lời nói chân thành như ngọn nến, đem hơi ấm và ánh sáng lấp đầy một tâm hồn đang rất lạnh lẽo, tối tăm.Có kẻ, từng nghe qua một lời chân thành, rồi hít một hơi thật sâu, chống tay đứng lên, thấy mình đủ can đảm để đi qua trăm núi nghìn sông.Có kẻ tựa vào một lời chân thành của người mà đứng dạy. Có kẻ lại tựa vào sự chân thành của chính mình mà đứng lên. 2
3. Người ta sẽ chưa đủ can đảm để nói một lời chân thành khi chưa đủ sức tin rằng lời nói chân thành đó như chiếc cầu, bắc qua một dòng sông rộng - dòng sông phiền não, dòng sông khổ đau, dòng sông sinh tử - để ta và người đi qua, đi qua.Khi bắt đầu bằng dối gian sẽ kết thúc bằng hối tiếc.Khi bắt đầu bằng chân thành sẽ kết thúc bằng bình yên. Bí mật của bình yên nằm bên trong những lời nói chân thành MỨC ĐỘ 1 MỨC ĐỘ 2 MỨC ĐỘ 3 - Nêu được thông điệp: - Nêu được thông điệp: - Đưa ra lí giải 1, Dạng câu hỏi yêu cầu hiểu nghĩa của từ, câu: - Vận dụng thao tác giải thích để giải quyết, trả lời câu hỏi (là gì ?), với một câu dài, cần xem xét có bao nhiêu vế, hiểu lần lượt từng vế, sau đó mới khái quát nghĩa cả câu. VD: Anh/ chị hiểu như thế nào về nghĩa của hai câu: Đất ấp ôm cho muôn hạt nảy mầm Những chồi non tự vươn lên mà sống Ý 1: Đất là điều kiện, là môi trường sống chung cho mọi hạt giống Ý 2: Những chồi non phải tự mình vươn lên, sống khỏe mạnh hay yếu ớt đều là do tự mình quyết định → Nghĩa của hai câu: Muốn nói tới con người chúng ta ai sinh ra cũng có điều kiện được sống, còn sống như thế nào thì tự mình phải quyét định, phải nỗ lực vươn lên để khẳng định bản thân, sống có ích. b, Nếu gặp câu hỏi “Theo tác giả .”: Câu trả lời sẽ nằm ngay trên văn bản VD: Theo tác giả, chúng ta sẽ được lợi ích gì khi “nhận thức được vẫn còn nhiều điều có thể học”? (đề thử nghiệm của BỘ) Đáp án: Chúng ta sẽ bổ sung được nhiều kiến thức mới 3
4. c, Nếu gặp câu hỏi “theo anh/ chị, tại sao tác giả cho rằng ”: Câu trả lời sẽ dựa trên ba căn cứ cơ bản sau: Thứ nhất: Căn cứ vào nghĩa của câu mà tác giả cho rằng Thứ hai: Căn cứ vào ngữ liệu trên văn bản Thứ ba: Căn cứ vào sự hiểu biết của chúng ta VD 1: Tại sao tác giả cho rằng “Biết đâu, trong một lần tò mò hay thắc mắc như vậy, bạn sẽ tìm ra được niềm đam mê cho bản thân”? Đáp án: Vì dù bạn có chọn cho mình một bộ môn nào đi nữa, dù là nghe nhạc cổ điển, đến thăm các viện bảo tàng hay các phòng trưng bày nghệ thuật hoặc đọc sách về các chủ đề khác nhau thì bạn cũng nên theo học đến cùng và tìm hiểu nó không ngừng nghỉ cho đến khi đạt đến kiến thức sâu sắc về lĩnh vực đó mới thôi. Biết đâu, trong quá trình học với quyết tâm rèn luyện và củng cố trí tò mò nó sẽ trở thành cá tính của bạn. Nó sẽ trở thành niềm đam mê không thể buông bỏ lúc nào mà bạn không hay biết. (Trường hợp này câu trả lời nằm ngay trên văn bản) VD 2: Theo anh/chị, vì sao tác giả cho rằng: “Niềm vui lớn nhất trong cuộc đời thực ra lại đến vào lúc các em nhận ra các em chẳng có gì đặc biệt cả.”? Đáp án: Tác giả nói như vậy vì: - Khi nhận ra mình “chẳng có gì đặc biệt cả” tức là các em hiểu rõ mình là ai, mình đang ở đâu, các em hiểu rằng thế giới ngoài kia kì vĩ, lớn lao, thú vị vô cùng. Và khi đó, các em sẽ có ý thức, có ham muốn, có niềm vui khi học hỏi, khám phá và chinh phục thế giới. - Ngược lại, nếu tự mãn về bản thân, các em sẽ không tìm ra mục tiêu cho cuộc sống của mình, vì vậy, cuộc sống sẽ trở nên nhàm chán, vô vị. (Trường hợp này câu trả lời không có trên văn bản) Tóm lại, đây là kiểu câu hỏi khó nhất đối với học sinh, HS có thể dựa trên ba căn cứ trên để tìm câu trả lời cho phù hợp. d, Nếu yêu cầu nêu tác dụng của biện pháp tu từ: Cần chỉ rõ tác dụng về nội dung (biện pháp đó giúp làm rõ nội dung như thế nào), và về hình thức (làm cho câu văn, câu thơ thêm sinh động, hấp dẫn, giàu hình ảnh, tạo sự cân đối nhịp nhàng ) 2, Ở câu vận dụng (thấp): Câu trả lời hoàn toàn do nhận thức, cách nghĩ của chúng ta a, Nếu yêu cầu rút ra thông điệp: Có hai cách, một là chọn ngay một câu có ý nghĩa nhất làm thông điệp, hai là tự rút ra ý nghĩa của văn bản rồi chọn đó làm thông điệp. Sau đó đều phải lí giải vì sao anh/ chị chọn thông điệp đó. (Lưu ý: Đây là câu hỏi vận dụng, có độ phân hóa cao, nên dù câu hỏi không yêu cầu giải thích vì sao, hs vẫn phải lí giải) b, Nếu yêu cầu nêu lên điều anh/chị tâm đắc, hoặc một số việc làm cụ thể: Câu trả lời hoàn toàn dựa trên sự hiểu biết của hs, cần nêu được ít nhất hai nội dung, rõ ràng, tránh dài dòng. 3, Ví dụ minh họa Lưu ý: Trong các đề ví dụ sau, người viết sẽ phân tách đáp án thành các mức độ yêu cầu tương ứng: Mức độ 1: HS đạt điểm dưới 5 Mức độ 2: HS đạt điểm từ 5-7 4
5. Mức độ 3: HS đạt điểm trên 8 ĐỀ 1: I. PHẦN ĐỌC – HIỂU (3,0 điểm) Những người dễ thoát khỏi những suy nghĩ tiêu cực cũng chính là những người biết chấp nhận cuộc sống của bản thân. Mỗi người chúng ta đều có những điểm mạnh, điểm yếu riêng, bởi vậy khi so sánh bản thân với người khác, chúng ta không chỉ thấy “khoảng cách” giữa mọi người mà còn thấy được “sự khác biệt” trong mỗi người. Tự bản thân nghĩ như thế nào về mình được gọi là “tự đánh giá bản thân”. Khi một người đánh giá thấp bản thân, anh ta sẽ tự giày vò bản thân bởi cảm giác tự ti, chán ghét chính mình và chỉ nhìn mọi chuyện theo hướng tiêu cực. Cũng có nhiều trường hợp so sánh điểm mạnh của người khác với điểm yếu của bản thân, sau đó tự giam mình trong cảm giác tự ti, mặc cảm. Ngược lại, nếu một người biết đánh giá bản thân phù hợp, dù gặp thất bại thì người đó vẫn tiếp tục hi vọng vào lần sau, tiếp thu lần thất bại này và học hỏi kinh nghiệm trong đó. Tôi có một người quen. Anh là một người rất giỏi, học đại học Tokyo. Thời đại học, anh đi làm người mẫu. Nhìn bề ngoài, anh hoàn hảo đến mức mọi người phải ghen tị, nhưng thực ra anh ấy lại tự đánh giá thấp bản thân. Ngay từ nhỏ, anh ấy thường bị bố mẹ so sánh với người khác: “Con vẫn đang thua bạn đấy, cố gắng lên”. Anh ấy luôn nghĩ, dù ở đâu, lĩnh vực gì, bản thân cũng chỉ là kẻ nửa vời mà thôi: “Dù vào được đại học Tokyo thì vẫn có nhiều người giỏi hơn, trong giới người mẫu vẫn có rất nhiều người hơn mình”. [ ] Trong khi đó, anh Hirotada Ototake, tác giả của cuốn sách Không ai hoàn hảo, dù sinh ra với cơ thể không lành lặn, khuyết thiếu cả hai chân hai tay, nhưng anh vẫn hoạt động rất tích cực với vai trò nhà báo thể thao. Anh đã kết hôn và sống rất hạnh phúc.[ ] Chính vì vậy, việc tự đánh giá bản thân ở mức thích hợp là điều rất quan trọng. (Trích “Mình là cá, việc của mình là bơi”, Takeshi Purukawa, NXB Thế giới) Câu 3: Theo anh/chị thế nào là biết đánh giá bản thân phù hợp? Câu 4:Anh/chị có cho rằng việc chấp nhận những khuyết điểm của bản thân, coi nó là đặc trưng cho con người mình sẽ khiến chúng trở nên tự mãn hay không? Vì sao? ĐÁP ÁN Câu MỨC ĐỘ 1 MỨC ĐỘ 2 MỨC ĐỘ 3 3 4 – HS đưa ra ý kiến – Nếu đồng tình cần lí giải: của bản thân: có thể Việc chấp nhận những khuyết đồng tình, hoặc điểm của bản thân, coi đó là đặc không. trưng của bản thân đôi khi khiến con người bằng lòng, tự thỏa hiệp với những gì mình có, 5
6. không có ý thức vươn lên, không có ý thức sửa đổi, hoàn thiện mình. – Nếu không đồng tình cần lí giải: vì việc chấp nhận những khuyết điểm của bản thân, coi nó là đặc trưng của con người mình khiến cho con người cảm thấy vui vẻ, thoải mái với chính mình, xóa đi mặc cảm tự ti và là động lực để con người có ý thức khẳng định mình ở những phương diện khác. ĐỀ 2: I. Đọc hiểu (3,0 điểm) Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu: Bạn không nên để thất bại ngăn mình tiến về phía trước. Hãy suy nghĩ tích cực về thất bại và rút ra kinh nghiệm. Thực tế những người thành công luôn dùng thất bại như là một công cụ để học hỏi và hoàn thiện bản thân. Họ có thể nghi ngờ phương pháp làm việc đã dẫn họ đến thất bại nhưng không bao giờ nghi ngờ khả năng của chính mình. Tôi xin chia sẻ với các bạn về câu chuyện về những người đã tìm cách rút kinh nghiệm từ thất bại của mình để đạt được những thành quả to lớn trong cuộc đời. Thomas Edison đã thất bại gần 10.000 lần trước khi phát minh thành công bóng đèn điện, J.K.Rowling, tác giả của “Harry Poter”, đã bị hơn 10 nhà xuất bản từ chối bản thảo tập 1 của bộ sách. Giờ đây, bộ tiểu thuyết này của bà trở nên vô cùng nối tiếng và đã được chuyển thể thành loạt phim rất ăn khách. Ngôi sao điện ảnh Thành Long đã không thành công trong lần đóng phim đầu tiên ở Hollywood. Thực tế bộ phim Hollywood đầu tay của anh, thất vọng lắm chứ, nhưng điều đó cũng đâu ngăn được anh vùng lên với những phim cực kì ăn khách sau đó như “Giờ cao điểm” hay “Hiệp sĩ Thượng Hải”. Thất bại không phải cái cớ để ta chần chừ. Ngược lại nó phải là động lực tiếp thêm sức mạnh để ta vươn tới thành công. (Trích Tại sao lại chần chừ?, Tác giả Teo Aik Cher) Câu 1. Chỉ ra mặt tích cực của thất bại mà “người thành công luôn dùng” được nêu trong đoạn trích. Câu 2. Việc tác giả trích dẫn các câu chuyện của Thomas Edison, J.K.Rowling, Ngôi sao điện ảnh Thành Long có tác dụng gì? Câu 3. Theo anh/chị, “suy nghĩ tích cực về thất bại” được nói đến trong đoạn trích được hiểu như thế nào? 6
7. Câu 4. Anh/chị có cho rằng trong cuộc sống thất bại luôn “là cái cớ để ta chần chừ” không? Vì sao? II. Làm văn (7,0 điểm) Câu 1 (2,0 điểm) Từ nội dung đoạn trích phần Đọc hiểu, anh/chị hãy viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) về bản thân cần chấp nhận sự thất bại như thế nào để thành công trong cuộc sống? ĐÁP ÁN Phần I Đọc hiểu Mặt tích cực của thất bại được nêu trong đoạn trích: Thất bại như là một công cụ Câu1 để học hỏi và hoàn thiện bản thân. Tác dụng: - Tăng sức thuyết phục đối với người đọc. Câu 2 - Khẳng định không ai thành công phải không phải trải qua thất bại. Từ chính trong thất bại học đã vươn đến thành công. Câu 3 “Suy nghĩ tích cực về thất bại” có thể hiểu là: - Thất bại đươc hiểu là khi con người không đạt được mục đích ban đầu đặt ra cho công việc, học tập, thể thao - Suy nghĩ tích cực: là suy nghĩ theo chiều hướng lạc quan, hướng về những điều tốt đẹp -Thông thường khi thất bại con người thường bi quan, chán nản, có những suy nghĩ tiêu cực. Tuy nhiên để có được thành công trong cuộc sống, khi đối diện với thất bại con người cần có những suy nghĩ tích cực: + Khi thất bại không nản lòng. + Từ trong thất bại rút ra bài học, kinh nghiệm cho bản thân Học sinh có thể đưa ra ý kiến riêng và có lí giải hợp lí ( - Đồng ý. Vì: Con người luôn mang trong mình tâm lí sợ hãi, bởi vậy khi gặp một lần thất bại sẽ không dám bước tiếp, lấy lí do để ngừng cuộc chơi. Chính điều Câu 4 đó sẽ khiến họ không bao giờ có thể vươn đế tới thành công. - Không đồng ý; Vì với nhiều người thất bại chính là bài học, là kinh nghiệm để tiếp tục bước đi) ĐỀ 3: I. Đọc hiểu ( 3,0 điểm) Khổ như chị, đến thế thôi Lẽ đâu Giời cứ bắt người khổ thêm Xương rồng đội cát mà lên 7
8. Đem gan con gái làm mềm đá xanh Chân trần qua lửa chiến tranh Tuổi xuân chị đã hóa thành núi sông Ngày về biển vẫn mênh mông Múc lên nước đục mà trong với đời Cong vênh đành một kiếp người Với ai cũng chỉ rằng: Tui thiệt thà! Huy chương buộc giắt vách nhà Thương bạn nằm chốn rừng xa không về Biển thì xanh tít ngoài kia Xóm chài cát trắng bốn bề bủa vây Tay gầy che nắng xiên khoai Lá dương khói đốt còn cay mắt người Gồng vai gánh lấy cuộc đời Cắn răng chẳng hé nửa lời kêu ca Như xương rồng giữa phong ba Chị bấu vào cát mà qua phận mình. (Kao Sơn, Xương rồng trên cát, Đọc văn bản trên và thực hiện các yêu cầu sau: Câu 1. Tác giả chọn hình ảnh gì để sáng tác bài thơ? Câu 2. Nêu tác dụng phép đối trong các dòng thơ: Xương rồng đội cát mà lên Đem gan con gái làm mềm đá xanh Chân trần qua lửa chiến tranh Tuổi xuân chị đã hóa thành núi sông Câu 3. Anh/ chị hiểu các dòng thơ sau như thế nào? Biển thì xanh tít ngoài kia Xóm chài cát trắng bốn bề bủa vây Tay gầy che nắng xiên khoai Lá dương khói đốt còn cay mắt người Gồng vai gánh lấy cuộc đời Cắn răng chẳng hé nửa lời kêu ca Câu 4. Hai dòng thơ cuối: Như xương rồng giữa phong ba/Chị bấu vào cát mà qua phận mình. gửi gắm thông điệp gì? Phần II. Làm văn (7,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm) 8
9. Từ nội dung bài thơ ở phần Đọc hiểu, anh/ chị hãy viết một đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ về giải pháp để vượt qua thử thách trong cuộc sống đời thường của con người. ĐÁP ÁN Câu hỏi Nội dung trả lời 1 Tác giả dùng hình ảnh cây xương rồng trên cát để sáng tác bài thơ. - Phép đối: Xương rồng- cát, gan con gái - đá xanh, chân trần - chiến tranh, tuổi xuân - núi sông; - Tác dụng: nhằm tăng hiệu quả diễn đạt, giàu sức gợi về cuộc chiến tranh khốc liệt mà những người con gái nhỏ bé như chị đã góp sức mình cống hiến cả tuổi thanh xuân một cách giản dị và hồn nhiên nhất, đồng thời ca ngợi sức mạnh tinh thần, sự kiên gan quả cảm, tình yêu đối với quê hương, đất nước để trụ 2 vững, để chiến thắng quân thù. Cách hiểu các dòng thơ: - Sự nghèo khó, khắc nghiệt của cuộc sống cứ bủa vây người dân nghèo miền biển, bủa vây cuộc đời, thân phận người phụ nữ sau chiến tranh.Nhưng họ vẫn cắn răng chịu đựng để vượt qua thử thách của cuộc sống; - Thể hiện sự xót xa, thương yêu, cảm phục của nhà thơ dành cho số phận 3 con người. Hai dòng thơ cuối: Như xương rồng giữa phong ba/Chị bấu vào cát mà qua phận mình gửi gắm thông điệp ca ngợi sức sống, sự kiên gan bền bỉ, cho sự tảo 4 tần, chịu đựng của bao người phụ nữ trong và sau chiến tranh. ĐỀ 4: Phần I. Đọc hiểu (3,0 điểm) Cuộc sống này vốn không chỉ có hương thơm của hoa hồng và vẻ thơ mộng của dòng sông, nó còn có cả những phút giây bị gai hoa hồng đâm đến ứa máu hoặc vẫy vùng giữa dòng nước chảy xiết. Bên cạnh những niềm vui là những khó khăn và cạm bẫy luôn chực chờ, chỉ cần bạn lơ là mất cảnh giác chúng sẽ xô tới. Chính những khó khăn thử thách ấy sẽ góp phần nhào nặn bạn trở thành một phiên bản tốt hơn. ( ) Làm cách nào để có thể đứng vững giữa muôn vàn cạm bẫy, khó khăn, thử thách? Làm cách nào để có thể luôn hiên ngang vững vàng trên đôi chân của mình và mở rộng vòng tay chào đón những điều mà cuộc đời mang đến? Điều gì giúp chúng ta vượt qua khó khăn trở ngại? Điều gì dẫn đường chỉ lối cho ta đi xuyên qua màn đêm sóng gió để đạt được điều mong muốn? Để vượt qua được những khoảnh khắc đó, bạn phải tìm kiếm cho mình một điểm tựa vững chắc luôn cho bạn lời khuyên và không bao giờ rời xa. Đến cái bóng cũng rời xa bạn khi bạn đi vào bóng tối, nhưng điểm tựa thì không, mỗi người hãy tìm kiếm cho mình một điểm tựa. Có một loại điểm tựa như thế, thường được gọi là “trọng tâm cuộc đời”. Đó là thứ bạn cần có và nên phải có dù cho bạn đang ở lứa tuổi thiếu niên, thanh niên hay đã trưởng thành. Luôn xác định trọng tâm cho cuộc sống và làm mọi điều hướng về nó, có vậy bạn sẽ không lạc lối và thất vọng. 9
10. (Trích sách Sống như ngày mai sẽ chết - Phi Tuyết - Nxb Thế Giới, 2017) Đọc văn bản trên và thực hiện các yêu cầu sau: Câu 1. Theo tác giả, điều gì giúp bạn trở thành một phiên bản tốt hơn? Câu 2. Chỉ ra và nêu tác dụng câu hỏi tu từ được sử dụng trong văn bản. Câu 3. Anh/ chị hiểu “trọng tâm cuộc đời”là gì? Câu 4. Anh/ chị có đồng tình với quan điểm Luôn xác định trọng tâm cho cuộc sống và làm mọi điều hướng về nó, có vậy bạn sẽ không lạc lối và thất vọng hay không? Vì sao? Phần II. Làm văn (7,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm) Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, anh/ chị hãy viết một đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ ý nghĩa việc tìm kiếm cho mình một điểm tựa vững chắc của con người trong cuộc sống. ĐÁP ÁN Câu hỏi Nội dung trả lời 1 Theo tác giả, chính những khó khăn thử thách sẽ góp phần nhào nặn bạn trở thành một phiên bản tốt hơn. 2 - Các câu hỏi tu từ được sử dụng trong văn bản: gồm 4 câu hỏi tu từ: Làm cách nào để có thể đứng vững giữa muôn vàn cạm bẫy, khó khăn, thử thách? Làm cách nào để có thể luôn hiên ngang vững vàng trên đôi chân của mình và mở rộng vòng tay chào đón những điều mà cuộc đời mang đến? Điều gì giúp chúng ta vượt qua khó khăn trở ngại? Điều gì dẫn đường chỉ lối cho ta đi xuyên qua màn đêm sóng gió để đạt được điều mong muốn? - Tác dụng: + Tạo ấn tượng, tập trung chú ý cho người nghe + Giúp bộc lộ cảm xúc của tác giả đối với việc đón nhận và vượt qua các khó khăn trở ngại. 3 Trọng tâm cuộc đời là những điều quan trọng nhất đối với cuộc đời con người. Ta phải dựa vào đó để lấy nó làm mục tiêu, để suy nghĩ quyết định hoạt động, làm thước đo điều chỉnh bản thân và tạo sức mạnh để vượt qua những lúc khó khăn. 4 HS có thể đồng tình/không đồng tình/ đồng tình một phần trên cơ sở lập luật chặt chẽ, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật - Khẳng định đồng tình/không đồng tình/ đồng tình một phần (0.25) - Trình bày ngắn gọn nguyên nhân ( 0.75) Gợi ý: Trường hợp đồng tình. Xuất phát từ những nguyên nhân sau: Em đồng tình với quan điểm đó vì khi có được trọng tâm cuộc đời của bản 10
11. thân mình thì mọi hoạt động đều có mục đích và suy nghĩ chín chắn, giúp ta không đi sai đường và không phải thất vọng sau này. Nếu có khó khăn, cạm bẫy, nó sẽ là động lực để ta đứng dậy bước tiếp. ĐỀ 5: I. ĐỌC HIỂU: (3,0 điểm) Đọc đoạn văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: “Chúng ta thường nghĩ rằng cuộc sống của mình sẽ tốt đẹp hơn sau khi việc học hành hoàn tất hay có gia đình, có công việc ổn định. Nhưng khi đã có được những điều ấy rồi, chúng ta lại bị chi phối bởi nhiều mối bận tâm và lo lắng khác nữa. Chúng ta thường không hài lòng khi cuộc sống không như những gì mình mong muốn. Có mấy ai nhận ra rằng khoảng thời gian hạnh phúc nhất chính là những giây phút hiện tại mà chúng ta đang sống? Cuộc sống vốn chứa đựng nhiều thử thách, khó khăn và nghịch cảnh. Cách thích ứng tốt nhất với cuộc sống này là chấp nhận thực tế và tin vào chính mình. Tự bản thân mỗi chúng ta, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, phải biết cảm nhận và tự tìm lấy niềm hạnh phúc cho riêng mình. Đừng trông đợi một phép màu hay một ai đó sẽ mang hạnh phúc đến cho bạn. Đừng đợi đến khi bạn thật rảnh rỗi hay đến lúc tốt nghiệp ra trường, đừng đợi đến khi kiếm được thật nhiều tiền, thành đạt, có gia đình, hoặc đến khi được nghỉ hưu mới thấy đó là lúc bạn được hạnh phúc. Đừng đợi đến mùa xuân, mùa hạ, mùa thu, hay mùa đông rồi mới cảm thấy hạnh phúc. Đừng đợi tia nắng ban mai hay ánh hoàng hôn buông xuống mới nghĩ là hạnh phúc. Đừng đợi đến những chiều thứ bảy, những ngày cuối tuần, ngày nghỉ, ngày sinh nhật hay một ngày đặc biệt nào mới thấy đó là ngày hạnh phúc của bạn. Tại sao không phải lúc này? Hạnh phúc là một con đường đi, một hành trình. Hãy trân trọng từng khoảnh khắc quý giá trên chuyến hành trình ấy. Hãy dành thời gian quan tâm đến người khác và luôn nhớ rằng, thời gian không chờ đợi một ai! Nhưng chắc chắn không bao giờ là quá muộn – và thời gian là người bạn tốt nhất của bạn, của tất cả mọi người. (Theo: Hạt giống tâm hồn – NXB Tổng hợp TPHCM, 2008) Câu 1. Theo văn bản, khoảng thời gian hạnh phúc nhất đối với mỗi con người là khi nào ? Câu 2. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn văn: “Đừng đợi đến mùa xuân, mùa hạ, mùa thu, hay mùa đông rồi mới cảm thấy hạnh phúc. Đừng đợi tia nắng ban mai hay ánh hoàng hôn buông xuống mới nghĩ là hạnh phúc. Đừng đợi đến những chiều thứ bảy, những ngày cuối tuần, ngày nghỉ, ngày sinh nhật hay một ngày đặc biệt nào mới thấy đó là ngày hạnh phúc của bạn.” Câu 3. Anh/chị hiểu như thế nào về câu nói: “Đừng trông đợi một phép màu hay một ai đó sẽ mang hạnh phúc đến cho bạn”. Câu 4. Thông điệp nào của văn bản trên có ý nghĩa nhất đối với anh/chị? II. LÀM VĂN: (7,0 điểm) Câu 1: (2,0 điểm) Từ nội dung đoạn trích phần đọc hiểu, hãy viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) về điều bản thân cần làm để mỗi ngày sống trở nên hạnh phúc. 11
12. ĐÁP ÁN Câu hỏi Nội dung trả lời 1 Thời gian hạnh phúc nhất chính là những giây phút hiện tại mà chúng ta đang sống 2 - BPTT được sử dụng trong đoạn văn bản: Điệp cấu trúc cú pháp - Hiệu quả: + Tạo nhịp điệu, tăng sức hấp dẫn cho đoạn văn + Nhấn mạnh đến sự cần thiết và nhanh chóng nắm bắt cơ hội để tạo ra và tận hưởng hạnh phúc ở mọi thời điểm trong cuộc đời 3 - Phép màu: Hạnh phúc không tự nhiên có, không phải là quà tặng. Hạnh phúc là do mình tạo ra 4 Tuỳ vào cảm nhận của mỗi học sinh để trình bày thông điệp mà bản thân cho là tâm đắc: cách tạo nên hạnh phúc, sự trân trọng và nắm giữ hạnh phúc, đón nhận cuộc sống và hạnh phúc từ những điều bình dị ĐỀ 6 Phần I. Đọc hiểu (3,0 điểm) Đã có lần con khóc giữa chiêm bao Khi hình mẹ hiện về năm khốn khó Đồng sau lụt, bờ đê sụt lở Mẹ gánh gồng xộc xệch hoàng hôn. Anh em con chịu đói suốt ngày tròn Trong chạng vạng ngồi co ro bậu cửa Có gì nấu đâu mà nhóm lửa Ngô hay khoai còn ở phía mẹ về Chiêm bao tan nước mắt dầm dề Con gọi mẹ một mình trong đêm vắng Dù tiếng lòng con chẳng thể nào vang vọng Tới vuông đất mẹ nằm lưng núi quê hương. ( Trích “Khóc giữa chiêm bao”, Vương Trọng) Đọc đoạn trích trên và thực hiện các yêu cầu sau: Câu 1. Những từ ngữ, hình ảnh nào thể hiện năm khốn khó trong đoạn trích? Câu 2. Chỉ ra và nêu tác dụng 01 biện pháp tu từ trong 2 dòng thơ sau: Dù tiếng lòng con chẳng thể nào vang vọng 12
13. Tới vuông đất mẹ nằm lưng núi quê hương. Câu 3. Anh/chị hiểu dòng thơ sau như thế nào ? Mẹ gánh gồng xộc xệch hoàng hôn Câu 4. Thông điệp mà anh( chị) tâm đắc nhất qua đoạn trích là gì?Nêu lí do chọn thông điệp đó. Phần II. Làm văn (7,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm) Từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu, anh/ chị hãy viết một đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của việc cần trân quý những gì đang có trong cuộc sống con người. ĐÁP ÁN Câu hỏi Nội dung trả lời 1 - Những từ ngữ, hình ảnh thể hiện năm khốn khó trong đoạn trích là : đồng sau lụt, bờ đê lụt lở, gánh gồng xộc xệch, chịu đói suốt ngày tròn , ngồi co ro; ngô hay khoai 2 -Biện pháp tu từ: Ẩn dụ (vuông đất- chỉ nấm mồ của mẹ)/Nói giảm, nói tránh -Tác dụng + Gợi hình ảnh, khiến câu thơ sinh động, hấp dẫn và nhiều tầng nghĩa hơn + Làm giảm sự đau xót khi nhớ về người mẹ đã qua đời. 3 Cách hiểu dòng thơ: “Mẹ gánh gồng xộc xệch hoàng hôn” - Hình ảnh người mẹ nghèo khổ suốt đời, tần tảo, chịu thương chịu khó trong cuộc mưu sinh để nuôi con nên người; - Biểu hiện tình cảm thương xót, kính trọng dành cho mẹ của nhà thơ. 4 Thí sinh tự chọn một thông điệp tâm đắc nhất qua đoạn thơ và trình bày lí do chọn thông điệp đó, sao cho hợp lí, không vi phạm chuẩn mực đạo đức và pháp luật. Sau đây là vài gợi về thông điệp : - Hạnh phúc nhất của đời con là có mẹ trên đời; - Tình mẫu tử là tình cảm thiêng liêng, xúc động nhất trong tình cảm của con người ĐỀ 7: I Đọc hiểu (3.0 điểm) Đọc đoạn trích sau Khi bị những người mình tin tưởng, thân thiết trở mặt sau lưng, ai cũng cảm thấy tổn thương, thậm chí dằn vặt rằng mình đã làm gì để xứng đáng nhận được điều đó. Thế nhưng bạn cần ngưng suy nghĩ như vậy đi, càng không nên căm ghét, mắng chửi đối phương mà hãy 13
14. cố gắng bỏ qua. Dù có tiếp tục trở lại làm bạn hay không thì cũng hãy tha thứ cho họ, tha thứ không phải để tỏ ra cao thượng mà tha thứ để hạnh phúc, an yên hơn, việc oán hận đối phương chỉ càng đào sâu vào vết thương lòng của bạn mà thôi. Cuộc sống không hề phẳng lặng như dòng sông, những kẻ không ưa bạn sẽ trực chờ lúc bạn sơ hở để “đâm bị thóc, chọc bị gạo” khi bạn gặp khó khăn hay sa cơ lỡ vận, khiến bạn buồn, bạn khóc, bạn tổn thương, với mục đích là khiến bạn gục ngã không thể gượng dậy. Đó lại chính là lúc bạn phải mạnh mẽ hơn bao giờ hết để kẻ xấu có muốn chế nhạo, hả hê cũng không được. Nếu họ khiến bạn tổn thương một, hãy cố gắng tìm kiếm niềm vui cho bản thân gấp mười lần vì chỉ có cuộc sống tràn đầy niềm vui, tiếng cười của bạn mới là công cụ trả thù ngọt ngào mà chí mạng nhất đối với những kẻ thù. (Theo Vanhay.edu.vn) Thực hiện các yêu cầu sau: Câu 1.Theo tác giả vì sao ta nên tha thứ Khi bị những người mình tin tưởng, thân thiết trở mặt sau lưng? Câu 2. Anh(chị) hiểu như thế nào về thành ngữ “đâm bị thóc, chọc bị gạo” được nêu trong văn bản? Câu 3. Vì sao tác giả cho rằng: “Việc oán hận đối phương chỉ càng đào sâu vào vết thương lòng của bạn mà thôi.” Câu 4. Anh/ chị có đồng tình với ý kiến Cuộc sống không hề phẳng lặng như dòng sông, những kẻ không ưa bạn sẽ trực chờ lúc bạn sơ hở để “đâm bị thóc, chọc bị gạo”không? Vì sao? Phần II. LÀM VĂN: (7,0 điểm) Câu 1(2,0 điểm): Từ nội dung đoạn trích phần đọc hiểu, anh (chị) hãy viết đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ của mình về những biểu hiện của lòng cao thượng và tha thứ. ĐÁP ÁN Câu hỏi Nội dung trả lời 1 - Tha thứ không phải để tỏ ra cao thượng mà tha thứ để hạnh phúc, an yên hơn, việc oán hận đối phương chỉ càng đào sâu vào vết thương lòng của bạn mà thôi 2 Giải thích ý nghĩa thành ngữ: Đặt điều, khích bác, xúi bẩy người này xích mích với người kia để gây bất hoà. Tạo ra những bất lợi, khó khăn cho người ta. 3 Tác giả cho rằng: “Việc oán hận đối phương chỉ càng đào sâu vào vết thương lòng của bạn mà thôi.” Vì: - Oán hận là trạng thái cảm xúc mang tính tiêu cực nảy sinh khi con người bị tổn thương và không thể lãng quên hay vượt qua . Khi oán hận một ai đó bạn sẽ nghĩ nhiều và bị chi phối bởi cảm xúc oán hận đó. Khi ấy con người sẽ mệt mỏi và bản thân sẽ tự làm mình tổn thương hơn, sẽ đau lòng và mất mát nhiều 14
15. hơn. – Nếu bạn oán hận người khác sẽ làm mất đi mối quan hệ. – Nó làm ảnh hưởng đời sống tinh thần của bạn và cả những người xung quanh. 4 – Quan điểm: đồng tình hoặc không đồng tình – Giải thích: phù hợp với quan điểm ĐỀ 8: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu: ( .)1. Con đường đơn giản nhất để ta có thể sống bình an giữa những bất trắc, những thiếu thốn và buồn đau, lại chẳng phải là hãy kiếm nhiều tiền hơn đi, hãy quyền lực hơn nữa đi, hãy tự bảo vệ mình bằng những lớp lang dày đặc hơn nữa đi mà là hãy cứ bình tĩnh mà sống thật tử tế đi, hãy bình tĩnh mà làm điều mình cho là đúng, bình tĩnh theo đuổi giấc mơ, bình tĩnh an hưởng những vẻ đẹp tốt lành đang nảy nở quanh ta như một món quà rực rỡ của cuộc sống Khi nghĩ đến đây, chúng tôi nhận ra: "Bình tĩnh sống" chính là cái thái độ sống mà chúng ta đang thiếu, một thông điệp cần thiết để xoa dịu những tâm hồn đang mệt nhoài. ( )2. Cũng đừng nghĩ "Bình tĩnh sống" không hợp với tinh thần nhanh nhạy và sôi động của người trẻ. Giữa guồng quay hối hả của những niềm vui, những cơ hội mới, những thành công của người khác làm ta hoài nghi về chính mình, người trẻ cần sự bình tĩnh trong tâm hồn, để kiên định với giấc mơ và gắn bó với con đường mà mình đã lựa chọn, theo đuổi đến cùng mục tiêu đã đặt ra. "Không sao đâu, cứ bình tĩnh sống". ( Theo Tri thức trẻ, Bình tĩnh sống, một thái độ khác giữa cuộc sống hiện đại đầy vội vã, ngày 27-11-2017) Câu 1 (0,5 điểm): “Con đường đơn giản nhất để ta có thể sống bình an giữa những bất trắc, những thiếu thốn và buồn đau” là gì? Câu 2 (0,5 điểm): Tại sao tác giả nói rằng: "Bình tĩnh sống" chính là cái thái độ sống mà chúng ta đang thiếu? Câu 3 (1,0 điểm): Anh chị hiểu thế nào về ý kiến: "Không sao đâu, cứ bình tĩnh sống". Câu 4 (0,5 điểm): Anh/chị có đồng ý với quan niệm: “ "Bình tĩnh sống" chính là cái thái độ sống mà chúng ta đang thiếu, một thông điệp cần thiết để xoa dịu những tâm hồn đang mệt nhoài.” không? Vì sao? ” ĐÁP ÁN Câu hỏi Nội dung trả lời 1 “Con đường đơn giản nhất để ta có thể sống bình an giữa những bất trắc, những thiếu thốn và buồn đau” là: hãy cứ bình tĩnh mà sống thật tử tế đi, hãy bình tĩnh mà làm điều mình cho là đúng, bình tĩnh theo đuổi giấc mơ, bình tĩnh an hưởng những vẻ đẹp tốt lành đang nảy nở quanh ta như một món quà rực rỡ của cuộc sống. 15